Vanda là một giống lan phụ sinh của vùng nóng, có một số
rất ít mọc trên đá hay trên đất. Đây là một giống có sự phân bổ rất rộng
từ Trung Quốc đến Hilnalaya và trải dài từ Inđônêxia đến Niu Ghine và
Bắc Úc châu. Vanda gồm hơn 45 loài được biết và trên 1.000 loài cây lai
tạo thành bộ sưu tập về lan khá quan trọng.
Ở Việt Nam có 5 loài Vanda rừng được biết là: Vanda concolor, vanda
liouvillei, Vanda lilacina, Vanda denisonaliana và Vanda pumila, tuy
nhiên chỉ có một loài cho hoa đẹp bền là loài Vanda denisonaliana. Cả 3
loài sau đều là lan vùng mát có nhiều ở Lâm Đồng. Vanda có sự biến đồi
rất lớn về tính chất thực vật và sự xuất hiện của hoa, nhưng hầu hết
chúng đều là những cây lan có giá trị vì có chồi loa dài mang nhiều hoa
to.
Về phương diện thương mại, Vanda là một giống tương đối đồng nhất về
dạng hoa, dạng cây và cả về điều kiện sinh thái. Hầu hết các loài thuộc
giống Vanda lại là cây lan ưa nóng.
Một điều mà bất cứ người nào cũng có thể nhìn thấy ở cây Vanda lai
là đài hoa luôn luôn lớn hơn hoặc bằng cánh hoa, nhất là cặp đài hoa
dưới đây cũng là một điều giúp các người mới chơi lan có thể phân biệt
giống Vanda với bất cứ một giống lan nào khác. Các cánh hoa của các
loài thuộc giống này rất mỏng nhưng rất bền. Đây là diều khác thường vì
độ bền của hoa tỷ lệ với bề dày của cánh.
Nhiệt độ, ẩm độ, sự tưới nước:
Ở Việt Nam Vanda rừng là một loại lan vùng mát, nhưng các Vanda lai
là một loại lai của của vùng nóng nó sinh trưởng và phát triển tốt
ở nhiệt độ 25ºC-30ºC, các loài Vanda cần được trồng trong vườn với độ
ẩm cao, nhưng ấm độ cục bộ trong chậu phải chạc thoáng. Cây tăng trưởng
suốt năm không có mùa nghỉ vì thế không nên để cây bị khô bất cứ thời
điểm nào trong năm. Bị khô hạn bất chợt sẽ gây cho cây mất ổn định về ẩm
độ và hậu quả là cây bị tuột lá, yếu đi. Vì thế đối với các loài thuộc
giống này ta phải tưới nước thường xuyên 2 lần/ngày từ đầu tháng 5 đến
cuối tháng 11 và 3 lần/ngày từ tháng 7 đến cuối tháng 4, khoảng cách
giữa các lần tưới được. Khác với một số giống lan khác, nguyên nhân chủ
yếu quyết định sự ra hoa các loài thuộc giống Vanda là điều kiện nhiệt
độ. Chính vì thế các loài thuộc giống này có thể trổ hoa suốt năm.
Nhưng ở thành phố Hồ Chí Minh, mùa trổ hoa nhiều nhất vẫn là mùa nắng,
vào tháng 2, khi nhiệt độ trong không khí cao nhất trong năm.
Ánh sáng:
Valnda là giống ưa sáng, có những loài thuộc giống này cây trổ hoa
lý tưởng khi được phơi bày ra ánh sáng hoàn toàn. Vanda lá tròn, Vanda
TMA và một số loài khác chỉ trổ hoa khi được trồng dưới điều kiện gần
100% ánh sáng. Tuy nhiên đa số loài chỉ càn 60% ánh sáng, tức giàn che
40% ánh sáng là đủ. Các cây lai giống giữa Vanda x Aseocentrum lại có
một nhu cầu ánh sáng ít hơn, khoảng 50% ánh sáng. Do đó độ biến động về
cường độ ánh sáng thay đổi tới 30.000-40.000m/m².
Nhu cầu phân bón:
Vanda là một trong những giống có nhu cầu về phân bón khá cao và
chúng dễ dàng sử dụng bất cứ một dạng phân bón loại nào. Đối với loài
Vanda T.M.A, phân bò khô có thể là loại phân tốt, các loài khác có thể
dùng phân bánh dầu phọng, nhưng hữu hiệu luôn hết vẫn là phân hóa học
với công thức 3-10-10 tưới 2 ngày/lần với nồng độ 1 muỗng càphê/4
lít nước. Sở dĩ ta dùng phân bón với chu kỳ cách nhật vì Vanda không có
giả hành nên không dự trữ đựớc dưỡng liệu, ngoài ra giá thể của Vanda
là giá thể thông thoáng đến mức cực đoan chỉ gồm chậu gạch nung hay giỏ
gỗ với các cục than thật to. Do đó sự lưu lại của dưỡng liệu trong giá
thể là không đáng kể cho việc hấp thụ của lan trong thời gian ngắn.
Tốt nhất là dùng phân bón với dạng phun sương, vì loài này là loài phụ
sinh và có rất nhiều rễ trên không.
Cấu tạo giá thể:
Vanda là một loại lan không có mùa nghỉ, một biến cố khô hạn rất dễ
làm các loài giống này rụng hết phần lá gần gốc, mà giới chơi lan Việt
Nam thường gọi là “chuồn lá” . Tuy nhiên, ẩm độ cục bộ trong chậu quá
cao dễ làm cho các rễ bị thối. Vì thế, cấu tạo giá thể thật thoáng cho
các loài thuộc giống Vanda và Ascocenda là điều kiện bắt buộc. Việc duy
trì ẩm độ ổn định là cố gắng của các nhà vườn thông qua sự tưới hàng
ngày.
Thay chậu và nhân giống:
Sự thay chậu các loài thuộc giống Vanda, thường chỉ do nguyên nhân
duy nhất là cây phát triển quá lớn gây ra sự mất cân đối giữa cây và
chậu. Việc thay chậu có thế thực hiện suốt năm nhưng đầu mùa mưa vần
là thời điểm lý tưởng cho việc thay chậu. Cách nhân giống tương tự Hồ
điệp.
Khoảng 3 tháng 1 lần, ta phun một dung dịch ANA với nồng độ 0,1 phần
triệu (ppm) để kích thích sự mọc rễ. Bạn cứ nhớ rằng, đối với loài
Vanda, mỗi lần bạn phun kích thích tố rễ sẽ mọc tăng lên 1 bậc. Như vậy,
sau một thời gian cây lan Vanda sẽ có một bộ rễ thật mạnh đủ đáp ứng
các yêu cầu cần thiết.
Sâu bệnh:
Vanda thường bị loài rệp dính màu vàng tán công, chúng thường nằm
trên bề mặt lá. loại này cũng thường hút nhựa các lá của giống
Dendrobiunl, cách trừ cũng là các loại thuốc sát trùng, serpa phun sương
lên lá. Bệnh thối đọt tỏ ra nguy hiểm cho các loài thuộc giống Vanda,
khi có hiện tượng này xảy ra, bạn phả cẩn thận dùng kéo cắt bỏ đọt lan,
sau đó bôi vôi hoặc Vađơlin + tan vào vết cắt, phần ngọn được khử trùng
trước khi sử dụng để cắt cây lan khác. Nếu không bệnh sẽ lan truyền
trong toàn bộ vườn lan. Tốt nhất nên ngừa bệnh thường xuyên bằng cách
phun các loại thuốc ngừa nấm Topsil, Zineb, Benomyl nồng độ 1/400, nửa
tháng 1 lần.
